Ken ’t wat korter?

Lofzang op de korte Rotterdamse straatnaam

Waarom hebben veel straten in het centrum van Rotterdam een eenlettergrepige naam? De uitspraak van Hang, Raam, Meent, Zijl, Kolk of Baan kost in elk geval weinig speekselvocht. Is het de vlotte tong van de Rotterdammers? Gids Lowik Pieters zocht het uit.

Een zonnige dag op straat Blaak in Rotterdam

 

Tussen de kantoorkolossen kijk ik in de geblindeerde ramen naar het spiegelbeeld van de stad. Een enkele auto raast nog voorbij, een hijskraan draait om zijn as. De normaal zo drukke Blaak in het centrum van Rotterdam lijkt op deze dromerige donderdagochtend midden in de coronacrisis bijna een groene oase in een zonnige, maar uitgestorven stadswoestijn. De tijd dat het een verkeersriool was lijkt ver achter ons. Ontwakend uit de spiegeldroom valt mijn oog op een blinkend straatnaambord: “Blaak – Een laatmiddeleeuwse stadsvest. In 1867 en in 1940 in gedeelten gedempt”. Ik denk aan de oorlogsjaren, toen de haven met het puin van de verwoeste stad moet zijn gevuld. Maar een verklaring voor de straatnaam is het niet. Voor de lengte evenmin.

Een korte zoektocht op internet leert mij dat ‘Blaak’ een verbastering van het Zuidnederlandse woord ‘blak’ kan zijn, dat stil of rustig water betekent. Toepasselijk voor deze schitterende dag! Ook kan het verwijzen naar brak water, omdat de haven aan de Blaak oorspronkelijk de laatste was tussen stad en de Maas. Of het waterdicht maken van schepen, dat ook wel blaken wordt genoemd.

Straatnaam Kolk Rotterdam

Waterwoorden

Blakend van blijdschap over deze etymologische vondst besluit ik mijn zoektocht voort te zetten naar andere straten die toevallig in de buurt liggen. Het Hang om de hoek was in de 16eeeuw een plaats voor het uithangen van visnetten. Het daar tegenoverliggende onopvallende straatje Zijl verwijst niet naar de doeken die de wind in hun schepen hielden, maar naar een watergang met een sluisje (een zijl, met een lange ij dus). De Kolk bij de Kubuswoningen moet in de 17eeeuw een onpeilbaar water zijn geweest, hoewel het aan de nu uitgestorven Blaak ligt. Zeker is dat deze waterwoorden je geen droge mond opleveren. Met een korte sneer proest je ze uit.

Straatnamencommissie

Freek Kilsdonk, secretaris van de straatnamencommissie Rotterdam, heeft het mysterie van de eenlettergrepige straatnaam nog niet opgelost, maar durft wel een gok te wagen. Hij mailt mij: “Mijn hypothese is dat voor deze korte namen is gekozen als verwijzing naar oudere en langere namen. In het geval van de naam Baan denk ik dat de naam Lijnbaan reeds in gebruik was (beide straten hadden dezelfde functie [namelijk als touwslagerij, red]), waardoor een andere manier van schrijven nodig was.” Hoewel de Baan al eeuwenlang zo heet, vertelt hij mij dat de meeste korte straatnamen in het centrum van Rotterdam pas tijdens en na de Tweede Wereldoorlog hun naam hebben gekregen, omdat het stratenpatroon in de binnenstad na het bombardement sterk wijzigde. Misschien konden ze met kortere namen in de magere jaren daarna bezuinigen op het straatnaambordje.

Straatnaam Raam in Rotterdam

Handel en nijverheid

Freek weet wel dat de Meent vroeger maar een kort straatje was tussen de Botersloot en de Binnenrotte, dat pas vlak voor de Tweede Wereldoorlog een verbindingsweg werd tussen de Coolsingel en de Goudsesingel. Daarvoor moest een oude volksbuurt wijken, waardoor de Meent in de volksmond ook even Doorbraak werd genoemd. Het woord ‘meent’ verwijst naar een gemeenschappelijke weide (de gemene gronden) die door een groep gebruiksgerechtigden wordt gedeeld.

En het Raam? Het korte straatje pal achter het stadhuis heeft niets van doen met de statige vensters van Rotterdamse raadhuis. De naam verwijst net als de Meent en de Baan naar de handel en nijverheid. In dit gebied werden vanaf circa 1504 lakens op raamwerken gespannen om ze goed te kunnen laten drogen en om op te rekken. De straat heette voor de Tweede Wereldoorlog nog de Raamstraat, dus wie weet was het wel echt een straatarme gemeente die op de bordjes moest besparen…

Ken ’t wat korter?

Zekers! Buiten het centrum vind je volgens Freek de kortste straatnamen. Die gedeelde eer gaat naar de vijf Rotterdamse straatnamen met maar drie letters: Aar, Kil, Enk, Wed en Bun. “Veel korte straatnamen bevinden zich in de wijk Zevenkamp in Prins Alexander, waar straten zijn vernoemd naar rivieren in Nederland. De meeste rivieren hebben over het algemeen een korte, éénlettergrepige naam.” Korter kan dus.

Laat ik er verder alleen deze woorden nog aan vuil maken: niets dan faam voor de korte Rotterdamse straatnaam, met deze historische kennis kijk je er vast met andere ogen tegenaan!

 

Tip! Maak een korte-Straatnamenwandeling. Als je de straatnamen uit dit artikel volgt, kun je een mooie wandelroute door Rotterdam-Centrum maken van ongeveer 1,5 uur. Je begint en eindigt dan bij Metrostation Beurs (wéér één lettergreep)!

Korte straatnaamwandeling Rotterdam
Over de auteur

Lowik Pieters is gids bij Inside Rotterdam en schrijft daarnaast graag over wat hij ziet in de stad. Hij duikt het liefst op gekke weetjes over stadsgeschiedenis, kunst en natuur in de openbare ruimte en wil alles weten over de ‘duurzame transitie’ van de haven.

Project #MetAndereOgen

Vanwege de beperkingen van deze tijd zijn we het project #MetAndereOgen gestart. Onze Insider gidsen schrijven te pas en te onpas kleine verhaaltjes gegrepen uit hun leven in Rotterdam. Zaken waarover ze zich verwonderen, waarvan ze nieuwsgierig worden, die ze bewonderen en waardoor ze met andere ogen naar hun omgeving kijken. De stukjes kun je vinden op onze blogpagina.